خبرگزاری حوزه| منشور «حوزه پیشرو و سرآمد» را میتوان سندی راهبردی با هویتی آشکارا جهانی و بینالمللی دانست که افق رسالت حوزههای علمیه را فراتر از مرزهای جغرافیایی ترسیم میکند. این منشور، با بازخوانی تاریخ هزارساله حوزههای علمیه و تأکید بر نقش شکلگیری حوزه علمیه قم در بستر تحولات تاریخی و بینالمللی، حوزه را نهادی تمدنساز معرفی میکند که مأموریت آن ریشه در پیام جهانی اسلام دارد.
در این نگاه، انقلاب اسلامی بهعنوان مولود حوزههای علمیه، یک رویداد الهامبخش جهانی تلقی میشود و حوزهها موظفاند در برابر بحرانهای عمیق تمدن غرب ـ از فقر و خشونت تا بیهویتی و بیاخلاقی ـ بدیلی مبتنی بر کرامت انسانی، اخلاق، معنویت، پیشرفت علمی و سعادت حقیقی بشر ارائه دهند.
این منشور همچنین بر مرجعیت علمی جهانی حوزهها، نقش فعال در پاسخگویی و حتی پیشگامی در مواجهه با چالشهای فکری معاصر، و تربیت نیروهای حوزوی در تراز بینالمللی تأکید دارد. در نهایت، مأموریت تمدنسازی، بهعنوان مهمترین رکن هویتساز حوزههای علمیه، نیازمند تحول عمیق در آموزش، پژوهش، تبلیغ و کنشگری جهانی و تحقق دیپلماسی دینی و حوزوی معرفی میشود.
برای بررسی و پرداختن هرچه بیشتر به این موضوع، گفتوگویی انجام داده ایم با حجتالاسلام والمسلمین سید مفید حسینی کوهساری، معاون بینالملل حوزههای علمیه که مشروح آن را در ادامه می خوانید:
* منشور حوزه؛ سندی با هویت جهانی و بینالمللی
نام و یاد تمامی اولیای الهی، شهدا، شهدای انقلاب، امام شهدا و بهویژه شهدای اخیر، شهدای جنگ رمضان و امام شهیدمان حضرت آیتالله العظمی سید علی خامنهای رضوانالله تعالی علیه را گرامی میداریم و برای رزمندگان اسلام، پیروزی جبهه حق و برای تمامی خدمتگزاران، بهویژه مقام معظم رهبری، سلامتی و توفیق مسئلت داریم.
در سالگرد صدور منشور حوزه پیشرو و سرآمد قرار داریم و ازاینرو بر آن شدیم تا بازخوانیای از این منشور با تمرکز بر ابعاد جهانی و بینالمللی آن انجام دهیم.
منشور تاریخی حوزه پیشرو و سرآمد که از سوی امام شهید ما به مناسبت یکصدمین سالگرد بازتأسیس حوزههای علمیه صادر شده است، از یک منظر، سندی بینالمللی و منشوری جهانی به شمار میآید؛ بهگونهای که ابعاد جهانی و بینالمللی در سراسر این منشور مورد توجه و تصریح قرار گرفته است. به شکلی که میتوان این منشور را منشور حوزهای جهانیاندیش، امتساز و تمدنآفرین تلقی کرد.
منشور حوزه پیشرو و سرآمد، که در بیش از یکصد و پنجاه واژه و تعبیر آن نمادها و شاخصهای بینالمللی مشاهده میشود، منشوری است که در تمامی بخشهای آن نگاه بینالمللی حاکم است. همچنین در نگاهی به تاریخ هزارساله حوزههای علمیه، کانونهای مختلف جغرافیایی این حوزهها در طول هزار سال فعالیت و سیر تاریخی آنان مورد توجه و تذکر قرار گرفته است.
* تحلیل شکلگیری حوزه علمیه قم در بستر تحولات جهانی
در بررسی مقطع شکلگیری حوزه علمیه قم در اوایل قرن چهاردهم، امام شهید ما شرایط تاریخی و وضعیت بینالمللی آن دوران را بهعنوان بستر تاریخی شکلگیری مجدد حوزه علمیه قم مورد توجه قرار میدهند.
در ارکان هویتساز حوزههای علمیه، حضرت امام شهید ابعاد بینالمللی را بهصورت کامل مورد توجه و اهتمام قرار میدهند و بهطور خاص، به انقلاب اسلامی بهعنوان مولود حوزههای علمیه، بهمثابه یک رویداد بزرگ بینالمللی و جهانی که در عرصه بینالملل الهامبخش و الگوساز است، در این پیام توجه ویژه شده است.
* انقلاب اسلامی؛ رویدادی الهامبخش در مقیاس جهانی
چه در تاریخ حوزههای علمیه و مقطع شکلگیری حوزه علمیه قم، چه در این دوره یکصدساله، و چه در ارکان هویتساز حوزههای علمیه و نگاهی که به آینده وجود دارد، بهروشنی مشاهده میشود که این منشور، منشوری بینالمللی و جهانی است.
این منشور، در عین برخورداری از ابعاد متنوع و گوناگون، از یک منظر، منشوری جهانی، تمدنی و بینالمللی به شمار میآید که در تمامی اضلاع و ارکان آن، نگاه جهانی و بینالمللی مورد توجه قرار گرفته است.
* حوزه علمیه؛ نهادی با مأموریت تمدنسازی جهانی
امام شهید ما، بهعنوان برجستهترین انتظار از حوزههای علمیه، این نهاد را نهادی تمدنساز معرفی میکنند؛ تمدنسازیای که ریشه در پیام جهانی و رسالت بینالمللی اسلام دارد و این مهمترین انتظاری است که ایشان بهعنوان یکی از ارکان هویتساز در رسالتهای حوزههای علمیه مطرح میسازند.
ایشان از تمدنسازی انقلاب اسلامی و نقش راهبری حوزههای علمیه در این مسیر، بهعنوان برترین هدف دنیوی انقلاب اسلامی یاد میکنند.
* نقد تمدن غرب و جایگزینی با تمدن نوین اسلامی
در این زمینه، با اشاره به تمدن مادی غرب، تأکید مینمایند که حوزههای علمیه نگاهی نقادانه به تمدن غربی دارند، آن را مورد بررسی و تحلیل قرار میدهند و مؤلفههای آن را با مؤلفههای تمدن نوین اسلامی جایگزین میکنند.
این رویکرد بهعنوان یکی از رسالتهای مهم جهانی و بینالمللی حوزههای علمیه مورد تأکید قرار گرفته است.
* بحرانهای تمدن غرب از نگاه منشور حوزه پیشرو
ایشان اشاره میکنند که تمدن غربی امروز با بحرانهای متعددی مواجه است؛ از جمله بحران فقر، گرسنگی، خشونت، جنگافروزی، ظلم و فساد، بحران بیهویتی و بحران بیاخلاقی. این مجموعه از بحرانها بخشی از چالشهایی است که تمدن غربی با آنها دستبهگریبان است و بهعنوان دستاوردی که این تمدن برای بشر معاصر به همراه آورده، مطرح میشود.
امام شهید تصریح میکنند که حوزههای علمیه در مقیاسی جهانی، در برابر تمامی این بحرانهای پیشروی بشریت، دارای مأموریتی الهی و رسالتی جهانی هستند و باید این وضعیت را با مؤلفههای تمدن اسلامی جایگزین سازند؛ مؤلفههایی همچون کرامت انسانی، اخلاق، روحیه برادری، سعادت حقیقی بشر، رفاه واقعی مورد نیاز انسان، پیشرفتهای علمی، استحکام ایمان و ارتقای معنویت در گستره جهانی.
* مأموریت جهانی حوزههای علمیه در پاسخ به بحرانهای بشری
مقابله با تمدن غرب، نقد آن و پیشگامی حوزههای علمیه در راهبری حرکت از تمدن مادی غرب به سوی تمدن نوین اسلامی، از برجستهترین مأموریتها و رسالتهای حوزههای علمیه به شمار میآید که در این پیام بر آن تأکید شده است. شاید بتوان این مأموریت تمدنساز و این نگاه جهانی را شاهبیت رویکرد بینالمللی این پیام دانست؛ مأموریتی که باید از سوی حوزههای علمیه بهطور جدی دنبال شود.
ایشان تصریح میکنند که حوزههای علمیه باید در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی، به آرمانهای بلند دنیای اسلام دست یابند؛ آرمانهایی که عبارتاند از تحقق کامل وعدههای الهی، گسترش حکومت عدل و توحید در سراسر جهان و برچیده شدن نظامهای ظلم و استعمار از پهنه جهانی.
* مرجعیت علمی حوزههای علمیه در عرصه بینالملل
مقام معظم رهبری، امام شهید ما، در بخش دیگری از این منشور که به هویت علمی و ابعاد علمی حوزههای علمیه میپردازد، میفرمایند که حوزههای علمیه باید با نیازها و مسائل پیچیده بشر معاصر آشنا باشند، با یافتههای علمی بشر، بهویژه در حوزه علوم انسانی، آشنایی داشته باشند، آنها را مورد نقد و بررسی قرار دهند و از طریق نظریهپردازیهای علمی و دستیابی به تخصصهای نوین، بتوانند به مرجعیت علمی در عرصه بینالمللی دست یابند.
مأموریت علمی حوزههای علمیه در نگاهی جهانی و بینالمللی آن است که این نهادها جهانیاندیش، گفتمانساز و مرجع علمی، فکری و معرفتی برای گفتمانهای معنوی در عرصه بینالملل باشند.
* رسالت تبلیغی حوزهها در خدمت همه بشریت
مأموریت دوم حوزههای علمیه، که مأموریتی هدایتی و تبلیغی است، بدینگونه تبیین میشود که حوزه علمیه با رصد پرسشها، شبهات و القائات دشمنان، و با بازتعریف خود بهعنوان نهادی برونگرا که در خدمت تمامی بشریت قرار دارد، ایفای نقش کند.
برای حوزههای علمیه مأموریتی ترسیم میشود که بر اساس آن، این نهاد باید به همه بشریت خدمات تبلیغی و هدایتی ارائه دهد. در این مسیر، ایشان تأکید میکنند که نیازمند تربیت مجاهدان فرهنگی متناسب با اقتضائات عرصه بینالملل هستیم.
البته در این روند، ایشان تصریح میکنند که حوزههای علمیه نباید همواره در موضعی انفعالی و تدافعی و صرفاً پاسخگو به شبهات باشند؛ بلکه باید راهبری تهاجم فکری در برابر چالشها، آفتها و تهدیدهای فکری و معرفتی دنیای معاصر را بر عهده گیرند.
در این مسیر، توجه به رقبای بینالمللی و جهانی و آگاهی از آخرین وضعیت و تحولات آنها امری ضروری تلقی میشود.
* حوزههای علمیه در خط مقدم مقابله با نظام سلطه
در محور سوم از ارکان هویتساز حوزههای علمیه، مقام معظم رهبری اشاره میکنند که حوزههای علمیه اساساً در خط مقدم مقابله با نظام سلطه، نظام استکبار، استعمار و استبداد جهانی قرار دارند.
در طول تاریخ، این نگاه جامع به دین و به اسلام اصیل، موجب شده است که حوزههای علمیه بهعنوان راهبران جریان حق، در مقابله با جریان باطل و نظام سلطه بینالمللی ایفای نقش کنند و این امر بهعنوان یکی از مأموریتهای مهم حوزههای علمیه تلقی میشود.
* گفتمان مقاومت؛ روح حاکم بر مأموریت جهانی حوزهها
مقام معظم رهبری تأکید میکنند که گفتمان مقاومت، گفتمان ایستادگی، تقابل و نهراسیدن از دشمنان، باید بهعنوان روحی غالب از سوی حوزههای علمیه در میان تمامی ملتها دمیده شود.
ایشان بر این باورند که در قالب یک جهاد همهجانبه در سطح جهانی، باید با تهدیدهای دشمنان و مستکبران عالم مقابله صورت گیرد و این رویکرد را یکی از ارکان مهم هویتساز حوزههای علمیه قلمداد میکنند.
* حوزه علمیه و راهبری حکمرانی دینی
حوزه علمیه از نگاه ایشان، در رکن چهارم هویتساز، نهادی است که عهدهدار راهبری یک نظام دینی، حاکمیت اسلامی و حکمرانی دینی است.
در همین عرصه، یعنی عرصه حکمرانی اسلامی، ایشان اشاره میکنند که حوزههای علمیه باید با مطالعه، بررسی و بهرهگیری از تجارب تمامی نظامهای بشری، البته با نگاهی نقادانه، گزینشگر و انتخابمحور، این تجارب را متناسب با نیازهای بشر معاصر مورد توجه قرار دهند.
بر این اساس، حوزههای علمیه باید به طراحی نظامهای اجتماعی و دینی بپردازند و بتوانند الگویی از حکمرانی دینی و حکمرانی اسلامی را بهعنوان الگوی حاکمیت دینی برای تمامی بشریت ارائه دهند.
در این مسیر، ایشان تصریح میکنند که هرچند نگاه ما معطوف به حکمرانی دینی و مدیریت یک نظام اسلامی است، اما آرمان و افق نهایی این مدیریت، توجه به ابعاد امت اسلامی، هدایت همه انسانها و تمامی بشریت و حرکت به سوی تحقق تراز تمدن نوین اسلامی است.
* تمدنسازی؛ مأموریت محوری و نهایی حوزههای علمیه
پنجمین محور هویتساز حوزههای علمیه، همانگونه که پیشتر اشاره شد و از منظر مقام معظم رهبری برجستهترین و مهمترین مأموریت حوزههای علمیه به شمار میآید، مأموریت تمدنسازی در قالب پیام جهانی اسلام و پیام جهانی دین است.
بدیهی است تحقق آرمانهای بینالمللی منشور حوزه پیشرو و سرآمد ـ که در تمامی اضلاع و ارکان آن، نگاه جهانی و بینالمللی حاکم است ـ مستلزم تحولات عمیق در لایههای معرفتی و گفتمانی متناسب با ظرفیتهای جهانی خواهد بود.
در این راستا، نیازمند بازسازی و بازبینیهای اساسی در برنامههای آموزشی، پژوهشی و تبلیغی، متناسب با مسائل، نیازها و اقتضائات عرصه بینالملل هستیم.
از یکسو، ضروری است طلاب، اساتید، محققان و مبلغان در تراز جهانی تربیت شوند و از سوی دیگر، تولید فکر، اندیشه و ظرفیتهای علمی و پژوهشی متناسب با گفتمانهای جهانی ارتقا یابد تا دستیابی به مرجعیت علمی در عرصه بینالملل ممکن شود.
* حرکت به سوی مرجعیت علمی و دیپلماسی دینی
افزون بر این، در حوزههای هدایتی و تبلیغی نیز نیازمند شبکهسازی، راهبری و کنشگری جهانی و بینالمللی و تحقق دیپلماسی حوزوی و دیپلماسی دینی هستیم.
بر پایه این خوانش راهبردی و بینالمللی از منشور حوزه پیشرو و سرآمد، به تدوین یک سند راهبردی و مجموعهای از سیاستها، اهداف و راهبردهای بینالمللی دست یافتهایم.
تلاش میشود این اهداف و سیاستها، با هماهنگی مجموعه برنامهها و نظام تصمیمگیری حوزه، در تمامی اضلاع و ارکان برنامهای، ساختاری و فعالیتهای حوزههای علمیه جاری و حاکم شود.
* منشور حوزه پیشرو؛ نقطه عطفی برای جهانی شدن حوزههای علمیه
بخشی از این اقدامات تاکنون به انجام رسیده و طراحیها و برنامهریزیهای مناسبی صورت گرفته است. برخی از این برنامهها نیز به تدوین برنامههای عملیاتی و ارتقاهای ساختاری در عرصه بینالملل منجر شده است.
امید است همانگونه که امام شهید ما در نگارش و صدور این منشور، نگاه جهانی و تمدنی را مدنظر داشتهاند، منشور حوزه پیشرو و سرآمد به نقطه عطف و نقطه تحولی در مسیر بینالمللیتر، جهانیتر و تمدنسازتر شدن حوزههای علمیه تبدیل شود و با راهبری حوزههای علمیه، امتداد آن به تمامی ملتها و جوامع بشری در عرصه بینالملل تحقق یابد.
انتهای پیام/
نظر شما